Network Rail will lose control over Britain’s train tracks as power is handed to private operators in a major shake-up of the railway system, the Government is reportedly to announce next week. The move, which would mark the biggest change to the running of the rail network in decades, would see British rail companies such as Virgin Trains and Southern becoming responsible for repairs and maintenance for the first time, ending state-owned Network Rail’s monopoly. Transport minister Chris Grayling will announce the plans in a speech to the Conservative think tank Policy Exchange on Tuesday, according to The Daily Telegraph. The Government hopes this shift of control will incentivise train companies to carry out repairs more quickly and possibly bring in cheaper fares, . READ MORE Train fares set to rise by average of 2.3% Train fares are going up again and here's what you're paying for Network Rail pulls human rights advert for being 'too political' Network Rail fined £4 million after actress dies at level crossing Easter weekend: Record number of engineering works on UK railways It comes as the rail industry announced train fares would go up by an average of 2.3 per cent – more than double the rate of inflation – from 2 January 2017, with some unregulated fares likely to result in fares rise of considerably more. Currently Britain’s train tracks are owned by Network Rail while trains are controlled by completely separate companies. Mr Grayling has spoken previously of his lack of confidence in the railway system and his desire to give train operators more control. As the Conservatives’ front-bench transport spokesman 10 years ago, he said: “We think, with hindsight, that the complete separation of track and train into separate businesses at the time of privatisation was not right for our railways. “The separation has helped push up the cost of running the railways – and hence fares – and has slowed decisions about capacity improvements. “Too many people and organisations are now involved in getting things done – so nothing happens.” In publicity material sent out ahead of the speech, Policy Exchange reportedly said Mr Grayling’s vision will “put the passenger at its heart, ensuring that journeys are safe, quick, and provide value for money”. For Labour, shadow transport secretary Andy McDonald said that “privatising” the rail infrastructure would be an “irresponsible move”. “The last thing our railways need is another layer of fragmentation and complexity. Train operating companies will only engage with this if they can extract more profit from taxpayers and fare-payers,” he said. “It's remarkable that operators such as Southern who display a cavalier attitude towards cost-cutting and safety might be invited to take responsibility for the repair and maintenance of the tracks. Since his election last month, they have struggled to understand who is advising Donald Trump on Asia and what his China policy will look like. This move will turn concern into alarm and anger. Beijing sees Taiwan as a province. Denying it any of the trappings of an independent state is one of the key priorities of Chinese foreign policy. Read more from Carrie: The Trump phone call that will stun Beijing Mild reaction - Cindy Sui, BBC, Taipei China's reaction is relatively mild. It doesn't want to get off on the wrong foot with Mr Trump. And it sees Mr Trump as an inexperienced politician, so for now it's willing to forgive him and not play this up. It may also be somewhat reassured by statements from the US that its policy on China and Taiwan has not changed. But behind the scenes it's safe to say China is working hard to "educate" the Trump team on not repeating such diplomatic faux pas. This move by Taiwan's President Tsai will further infuriate Beijing and make it distrust her even more and see her as favouring Taiwan's formal independence from China. World-changing ideas summit With our powers of reasoning, rich memories and the ability to imagine what the future might hold, human intelligence is unequalled in the animal kingdom. Our closest relatives, chimpanzees, are adept problem solvers, making their own tools to reach food, for example. They use sophisticated gestures and facial expressions to communicate. Yet, they fall a long way short of our own ability to think and plan for the future. Thomas Suddendorf, a psychologist at the University of Queensland, describes this as the gap – the cognitive gulf that separates us from animals. But it was not always so wide, he says in the video above. Our species once shared the planet with other hominins with intelligence that may have rivaled our own. Their extinction was at least partly due to the actions of our own ancestors, according to many anthropologists. We need to be careful not to make the same mistakes again and widen the gap between the species even further in our pursuit of progress, warns Suddendorf, who spoke to BBC Future at the World-Changing Ideas Summit in Sydney on 15 November. Read more: We’ve got human intelligence all wrong Jason G Goldman’s column Uniquely Human, about the similarities and differences between us and the animal kingdom Join 700,000+ Future fans by liking us on Facebook, or follow us on Twitter, Google+, LinkedIn and Instagram If you liked this story, sign up for the weekly bbc.com features newsletter, called “If You Only Read 6 Things This Week”. A handpicked selection of stories from BBC Future, Earth, Culture, Capital, Travel and Autos, delivered to your inbox every Friday. The minibus crosses the vast plateau on a newly paved road. Cracked fields stretch away towards the Moroccan desert to the south. Yet the barren landscape is no longer quite as desolate as it once was. This year it became home to one of the world’s biggest solar power plants. Welcome to Future Now Your essential guide to a world in flux Change happens quickly these days and it can be hard to keep up. That’s why BBC Future has launched a new section called Future Now to bring you in-depth stories about the people, events and trends that are shaping our world. We will be publishing regular stories from all over the world about technology, energy, economics, society and much more – you can find them here. We hope you will join us as we explore the changes that matter. Hundreds of curved mirrors, each as big as a bus, are ranked in rows covering 1,400,000 sq m (15m sq ft) of desert, an area the size of 200 football fields. The massive complex sits on a sun-blasted site at the foot of the High Atlas mountains, 10km (6 miles) from Ouarzazate – a city nicknamed the door to the desert. With around 330 days of sunshine a year, it’s an ideal location. As well as meeting domestic needs, Morocco hopes one day to export solar energy to Europe. This is a plant that could help define Africa's – and the world’s – energy future. (Credit: Getty Images) Hundreds of curved mirrors, each as big as a bus, are ranked in rows covering 1,400,000 square metres of desert, an area the size of 200 football fields (Credit: Getty Images) Of course, on the day I visit the sky is covered in clouds. “No electricity will be produced today,“ says Rachid Bayed at the Moroccan Agency for Solar Energy (Masen), which is responsible for implementing the flagship project. An occasional off day is not a concern, however. After many years of false starts, solar power is coming of age as countries in the sun finally embrace their most abundant source of clean energy. The Moroccan site is one of several across Africa and similar plants are being built in the Middle East – in Jordan, Dubai and Saudi Arabia. The falling cost of solar power has made it a viable alternative to oil even in the most oil-rich parts of the world. As well as meeting domestic needs, Morocco hopes one day to export solar energy to Europe. Noor 1, the first phase of the Moroccan plant, has already surpassed expectations in terms of the amount of energy it has produced. It is an encouraging result in line with Morocco’s goal to reduce its fossil fuel bill by focusing on renewables while still meeting growing energy needs that are increasing by about 7% per year. Morocco’s stable government and economy has helped it secure funding: the European Union contributed 60% of the cost for the Ouarzazate project, for example. (Credit: Sandrine Ceurstemont) With around 330 days of sunshine a year, the region around Ouarzazate - a city nicknamed the door to the desert - is an ideal location (Credit: Sandrine Ceurstemont) The country plans to generate 14% of its energy from solar by 2020 and by adding other renewable sources like wind and water into the mix, it is aiming to produce 52% of its own energy by 2030. This puts Morocco more or less in line with countries like the UK, which wants to generate 30% of its electricity from renewables by the end of the decade, and the US, where President Obama set a target of 20% by 2030. (Trump has threatened to dump renewables, but his actions may not have a huge impact. Many policies are controlled by individual states and big companies have already started to switch to cleaner and cheaper alternatives.) Due to the lack sun on the day I visit, the hundreds of mirrors stand still and silent. The team keeps a close eye on weather forecasts to predict output for the following day, allowing other sources of energy to take over when it is overcast. The reflectors can be heard as they move together to follow the sun like a giant field of sunflowers But normally the reflectors can be heard as they move together to follow the Sun like a giant field of sunflowers. The mirrors focus the Sun’s energy onto a synthetic oil that flows through a network of pipes. Reaching temperatures up to 350C (662F), the hot oil is used to produce high-pressure water vapour that drives a turbine-powered generator. “It’s the same classic process used with fossil fuels, except that we are using the Sun’s heat as the source,” says Bayed. The plant keeps generating energy after sunset, when electricity demands peak. Some of the day’s energy is stored in reservoirs of superhot molten salts made of sodium and potassium nitrates, which keeps production going for up to three hours. In the next phase of the plant, production will continue for up to eight hours after sunset. (Credit: Sandrine Ceurstemont) “The last time the Tories privatised the tracks resulted in a series of fatal accidents that led to the creation of Network Rail in the first place. We don’t want to see a return to the bad old days of Railtrack.” Response to the reported plans on social media has been widely of concern and anger. One Twitter user said: “Government idea to turn Network Rail back into rail track in private hands to save money risks safety. Not a good idea!” Another tweet was more blunt, saying: “Government hands track repairs to profiteering Virgin and Southern. Deaths will result.” More about: Network RailtrainsRailwayVirginSouthernChris Graylingprivatisation “Whisky is all about education, understanding and driving flavour exploration,” says Greg Dillon, spirits connoisseur and editor of the Great Drams blog. “The depth of flavour, the variety and the intrigue of whisky is what is driving the trend towards whisky being a great accompaniment to meals.” Clearly, wine isn’t the only drink capable of being the perfect match for food. Whisky is gaining in popularity as the ideal partner for a range of dishes, from light starters to desserts. The many flavour descriptions vary from light to full-bodied; from a touch of sweetness and fruit, to more complex and bold with strong peat, earthy and smoky notes. Whisky is a great match for seafood, cheese, smoked and roasted meats, and desserts. The lighter styles fare better with smoked salmon and sushi, while medium-bodied whiskies work with smoked fish such as mackerel. Very few of us can claim to never tell a lie, but what if there was a way of spotting a liar without a lie-detector test? A new study has discovered which of us are actually most likely to be liars, and it’s bad news for young, single men. The study of 3,349 Americans of “all major ethnic, incomes, and geographic regions” by Curtin University, Australia, sought to discover whether there’s a link between socio-economic status and lying, and it drew some very specific conclusions. READ MORE 10 uncomfortable truths no one wants to admit All the lies and mistruths Trump told during the US election campaign Strict parenting turns children into liars, experts claim Bernie Sanders says Donald Trump is a pathological liar The researchers found that the most likely liars are young, unmarried men prone to road rage and with low levels of education - as well as asking about lying, respondents were asked questions such as “have you ever given someone the finger in traffic?” Lead study author Arch Woodside explained to the Huffington Post that a young male with low education isn’t enough to determine how prolific a liar he is, “but a young male with low education who engages in antisocial behaviour such as road rage, well by now you can be pretty sure he is.” However the second most likely group of liars is female - specifically, young, married women with low levels of education who’ve attained a high income. Woodside suggested these could be “women who have married into money.” Presumably they could also simply be women who have earned their own fortunes despite low levels of education. The world's most notorious liars 10 (CNN)The next possible US secretary of defense went by the military call sign "Chaos." Revered by his troops as a "warrior monk" with a knack for hard-edged quips, retired Marine Gen. James Mattis led troops in Afghanistan in 2001, won laurels for leadership in one of the bloodiest battles of the Iraq War and most recently headed US Central Command, perhaps the military's most complicated and challenging post. Now, Mattis faces an entirely different kind of fight. As President-elect Donald Trump prepares to formally nominate the former four-star to head the Pentagon, some Democrats are signaling his confirmation might not be entirely easy. Some observers question whether Mattis' battlefield experience prepares him for the very different task of running an enormous bureaucracy, while senior lawmakers worry about what the 66-year-old's nomination means for maintaining civilian control of the military. Republicans issued glowing testimonials to Mattis and his career. California Rep. Devin Nunes, who heads the House Permanent Select Committee on Intelligence, said he could think of "no better candidate to lead America's military in our long fight against jihadism and countering other pressing threats." Noting that Mattis hasn't been out of uniform long enough to lead the Pentagon without a congressional waiver, California Democratic Rep. Adam Schiff said that while he "would make an excellent Secretary of Defense, we must also bear in mind the precedent we would be setting and the impact it would have on the principle of civilian leadership of our nation's military." Donald Trump speaks with Taiwan's President Kirsten Gillibrand, the ranking Democrat on the Senate Armed Services Committee subcommittee on personnel, was more definitive. "Civilian control of our military is a fundamental principle of American democracy," Gillibrand said in a statement Thursday, "and I will not vote for an exception to this rule." Just one senator can demand that the waiver for Mattis meet a 60-vote threshold, meaning he would need to get the support of all Republicans and eight Democrats to move toward confirmation next year. If he's approved, Mattis would be the highest-ranking former officer to serve as defense secretary. The Washington State native and history major led troops through the conflicts in the Persian Gulf, Afghanistan and Iraq. From 2010 to 2013, he led Central Command, which oversees the Middle East and Southeast Asia, until the Obama administration let him go over disagreements on Iran. The White House was pushing for a nuclear deal with Tehran in 2013, the same year Mattis was telling the Aspen Security Forum that his top concern as Centcom commander was "Iran, Iran, Iran." Obama to sign Iran sanctions bill Mattis has since been critical of the deal and of the Obama administration's refusal to engage more aggressively in the Middle East, saying it has fueled extremism in the region. In 2015, he told a congressional panel that the US needed to come out of its "reactive crouch" in the Middle East and defend its values. Indeed, Mattis has not been known to mince words. He's affectionately known as "Mad Dog" by troops who trade his quips like prized baseball cards. On the news of his nomination, many of those sayings instantly became memes on Twitter. Among them: "a good soldier follows orders, but a true warrior wears his enemy's skin like a poncho," and "be polite, be professional, but have a plan to kill everybody you meet." Human Rights Watch called on Congress to fully examine his views on a number of issues. "Media accounts suggest that Gen. Mattis doesn't agree with President-elect Trump's more outrageous campaign proposals, such as bringing back waterboarding, targeting terrorist suspects' family members, or tampering with anti-torture laws," said Washington director Sarah Margon. She urged that during the confirmation process "senators make sure Mattis unreservedly repudiates these proposals, acknowledges that they are illegal, and confirms that they are not up for future consideration." Mattis is one of a slew of generals Trump has been considering for other Cabinet-level jobs, including Gen. David Petraeus for the State Department, Gen. John Kelly to head Homeland Security and Adm. Mike Rogers as the director of national intelligence. Erin Simpson, a national security consultant and senior editor at WarontheRocks.com, said the incoming administration may be trying to capitalize on public respect for the military by considering so many generals. But "where there are really weak civilian institutions and an inexperienced president, it just doesn't sit right by me," said Simpson. The silver lining, she adds, is that many military and security professionals wary of Trump may be convinced to serve under Mattis. "It provides some top-cover for other qualified folks to come in who might not have otherwise," Simpson said. "There are a lot of jobs to fill at the Pentagon, this could bring in some talent and that's a net gain." show all And if you want to have an honest conversation with someone, go to an unmarried woman over the age of 70 as they were found to lie the least. The study categorised “big liars” as those of us who tell 12 significant lies per year, and it found that just 13 per cent of people tell 58 per cent of all lies. In contrast, 21 per cent of us try to live our lives without lying. Woodside explained to Broadly that although most of us think we know ourselves well, we really don’t, and “such thinking may be the biggest lie of all." big computer companies aren't happy about it! Is your computer painfully slow? Have you considered buying a new 'faster' computer but the price of even a basic one makes you cringe? Do you wish there was a cheaper, more affordable way to get a new computer? (Hint: there is – keep reading.) It's incredibly frustrating when computers slow down or stop working for seemingly no reason at all. And even after all the diagnostics, upgrades, and money spent, the amount of time waiting for that spinning wheel or hourglass to disappear never seems to get any shorter. Your once new, lightning-fast, computer just keeps getting slower as each day passes. Well, fortunately, there's a new device that has recently hit the market and it's literally giving old, slow computers lightning fast speed again. And to say it's extremely affordable is grossly understated! What is It? It's called Xtra-PC and if you have an old, slow computer, it is exactly what you've been waiting for. Xtra-PC is a small thumb drive you simply plug into your computer's USB port and it instantly transforms your old computer to like new. It works with any computer (Mac or Windows) laptop, desktop, and netbooks made in 2004 or later. It is hands down the fastest, easiest solution to getting yourself a new computer without spending $400, $500, $800 or more – guaranteed. No more staring at spinning wheels or hourglasses ever again! How Does it Work? Super easy! In fact, it's so easy that it's like snapping your fingers and watching your old computer magically turn into the new, super-fast computer you want it to be. All you have to do is... Plug it in – Simply plug Xtra-PC into a USB port while your computer is turned off. Turn Your Computer On – Select 'Boot from USB' and bingo, you're good to go. Enjoy New PC – In less than 15 minutes you'll be shocked at the difference in the performance of your computer. You only have to setup Xtra-PC once and you can even use it on multiple computers! Watch This Video For A Closer Look At How Xtra-PC Works! No Hard Drive? No Problem! Amazingly, Xtra-PC even works on computers with no hard drives. That's right! Broken, damaged, or just plain missing – Xtra-PC will have your computer running like new again even without a hard drive! What Can I Do With My Like-New Computer? Everything! With Xtra-PC, there's simply no need to spend hundreds of dollars on a new computer – only to have it peter out on you in another year or two. It makes no sense. But getting Xtra-PC does (which is why the big computer companies are so against this incredibly powerful little device). With Xtra-PC you'll be able to do the things you normally do... Heck, you can even add other programs to your computer if you wanted to. Want to download Skype? No problem, with Xtra-PC, you can. How Much Is This Going To Cost Me? This is not a joke. Xtra-PC is only $24.99! That's right – ONLY 25 bucks! And they offer a 30-Day money back guarantee. There honestly is no good reason not to try Xtra-PC. You can get Xtra-PC direct from the company's website here. Make sure to buy it from the official site as there are many knockoffs on the market today. Want to win at job-hunting and being a student? It can be done. “Seizing the opportunities available at university is a valuable way for students to boost their career prospects, as well as giving them a richer university experience,” says Maggie Westgarth, head of employability and enterprise at the University of the West of England (UWE Bristol). Here are some suggestions for how to do it: Work placements “They enable students to apply their skills in a real-world environment and see the impact their skills can have on an organisation or industry,” says Westgarth. “Employers value this level of work experience and it gives students a significant advantage in the jobs market.” Volunteer, work or study overseas “The number of new experiences that come from living in a different country and culture is extraordinary and can make a CV stand out from the crowd,” says Westgarth. “Someone who has spent time abroad during their studies will be able to talk about experiences and skills that will be unlike any other candidate.” Get involved in sports and societies Graduate recruiters stress how important this is, says Katie Seymour-Smith, senior career consultant at the University of Derby. “Not only does it expose students to a wider skill set, networking opportunities and skill application, but it contributes towards building confidence and resilience.” And it’s fun, too. Get advice from a range of people Different people – parents, friends, lecturers, employers – will have different perspectives on the world of work, according to Tom Staunton, careers consultant at the University of Derby. To help you filter all that information, he suggests seeing a professional careers adviser. “They can help you think through the different advice you have been given, work out what it means for you and what you could do about it,” he says. Mind your surrounding READ MORE SPONSORED Giving graduates a head start in business “Don’t bury your head in the sand - there’s always something going on around campus,” says Alison Armstrong, a careers advisor at Bournemouth University. That might be a careers workshop, a volunteering opportunity at the union or an event hosted by an employer. Look out for employability awards, too. “These are structured programmes designed to help you get the most out of your time at university,” she adds. Be a part of the wider uni community “Get as involved as possible with uni life,” says Armstrong. It’s not just societies – getting involved with student papers and radio stations can be great fun and build great skills. “Volunteer for opportunities such as becoming a student rep,” adds Armstrong. “This will develop and demonstrate leadership, negotiation and team-working skills.” This can be with fellow students on forums, but Jack Wallington, community director at The Student Room suggests casting the net wider as well. “It’s good to connect with lecturers, guest speakers or anyone you’ve worked alongside, as by getting to know them you’re likely to get introduced to even more people in the industry,” he says. Tap your uni's alumni network as well. “These people have first-hand experiences and advice to offer on how to break into your chosen field,” he adds. Elisleri.az Evlenirem.az Buket.al Qreact Grails Developer Feedly Today Ivytech Professionals.az

Bizim mədəniyyətin acari sazdir savalan talibli

Bizim mədəniyyətin acari sazdir savalan talibli

Bizim mədəniyyətin acari sazdir


  Savalan TALIBLI
Azərbaycan radiosunun əməkdaşı

  Onunla həmsöhbət olmaq, elmi-fəlsəfi-həyati mülahizələrini dinləmək mənə həmişə xoş təsir bağışlayır. Daim onu radioda hazırladığım verilişlərə də dəvət edirəm. Maraqlı, nəzəri və praktiki bilgiləri, səmimi söhbəti, elmi axtarışları istər oxucuların, istərsə də dinləyicilərin daim maraq dairəsindədi. Bu günlərdə isə 50 yaşını qeyd etdik. 

    Əlli yaşın təəssüratlarını bölmək üçün, onunla zəngləşdim, hal-əhval tutduq, yarızarafatla yayın bu qızmar çağında necə istirahət elədiyini də soruşdum. 50 yaşının ucalığında onunla bir də görüşmək istəyində olduğumu dedim. Cavabı isə həmişəki kimi səmimi oldu. Beləliklə, həmsöhbətim, filologiya elmləri doktoru, professor, folklorumuzun bilicisi, dəyərli alimimiz, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini Məhərrəm Qasımlıdı. Beləcə bir söhbətimiz alındı.  

  -Məhərrəm müəllim, xoş gördük sizi. Öncədən bizə vaxt ayırdığınıza görə minnətdarlığımı bildirirəm. Daim sizin yaradıcılığınızla maraqlanan və bəhrələnən, bir adam kimi bu günki söhbətimizin faydasını da öncədən hiss edirəm. İlk öncə 50 yaşınızı təbrik etmək istəyirəm. Sizə indən belə də, iki əlli ömür arzulayıram. İşlərinizdə uğurlar diləyirik. Biz sizi sazımızın-sözümüzün təbliğatçısı, bilicisi kimi tanıyırıq. Sizin sazımızla bağlı tədqiqatlarınız bütün Türk dünyasına böyük töhfədir. İstərdim elə ilk sualımı da sazdan verim. Maraqlıdı Məhərrəm Qasımovu saza qardaş eləyən nə oldu. Təbii ki, doğulduğunuz, boya-başa çatdığınız mühit də böyük rol oynayır. Ailənin tərbiyəsi isə ən başlıca amildir. İstərdim özünüz danışasınız, bu qardaşlığın sirrini açasınız.  

  -Əvvəla, Savalan, diqqətinə görə çox sağ ol. Məni 50 yaşımla bağlı təbrik etdiyinə görə. Qaldı ki, saza-sözə sevgim, sazın-sözün əzəli, beşiyi olan Tovuz rayonunun Alaköl kəndində dünyaya gəlməyimlə daha çox bağlıdı. Oğuz torpağı Tovuzun bütövlükdə abı-havası, ruhi bir mümbit zəmin olaraq beşikdən başlayaraq hər zaman mənim də ruhumu saza-sözə yönəldib. O baxımdan Tovuz torpağından pöhrələnmək, bəlkə də o yerlərdən olmaq mühüm işdir. Saz bir növ mənim laylam olub. Daha sonrakı illərdə isə, əsasən də uşaqlıq illərimdə sazın ilahi sevgisini duymaqda ailəmin böyük təsiri oldu. Mənim babam, atam, anam, tanıdığım ağsaqqallar, bütün ətraf bunlar mənim saza bağlanmağımda mühüm rol oynayıblar. Rəhmətlik babam, Hasan, nənəm Tükəzban isə canlı məktəb idilər. Bildiyimiz kimi əvvəllər radioda «Bulaq» verilişini hazırlayırdım. Radioda 121 «Bulağı» mən hazırlamışam. O vaxtlar ,nənəmdən, babamdan eşitdiklərimi «Bulaq»la canlandırmışam. Rəhmətliklər canlı folklor idilər. Rəhmətlik babam, eyniylə Dədə Qorqud dilində danışırdı, nənəm də həmçinin. Ən etnoqrafiq məqamları, onlardan öyrəndim. Atam özü saz vurğunuydu. Sinəsində nə qədər dastan varıydı. Aşıq sənətinin incəliyini, hava-havacatın adlarını dərindən bilirdi. İlk uşaqlığımnan bu incəliklər mənə də aşılanırdı. Rəhmətlik atam 1997-ci ildə dünyasını dəyişəndə, həyatının son günlərində yanındaydım. Aşıqlarla ilgili suallar verirdi, unudulmuş, qədimi şerlər söylədirdi, bir neçə dəfə Ələsgərdən şerlər oxumağımı istədi. Yəni son nəfəsində belə sazla yaşayırdı, saza bir sığınacaq kimi pənah gətirmişdi. Bunları ona görə deyirəm ki, istər bir yaşımda, beş yaşımda, hətta 50 yaşımda da o münbit zəmindən şirə çəkmişəm, hətta çəkməkdəyəm də. Vallah sizə qəribə gəlsə də günü bu gün də mən bəzən o münbit zəmindən qidalanmaq, şirə çəkmək üçün Tovuza gedirəm. Ordakı adamlarla görüşürəm. Hər yerin adamı oranın daşına, torpağına yaxşı bələddir. Hətta hər bir adam oz yerinin, yurdunun ağacına, daşına, kəsəyinə oxşayır. Mən elə o daşın, o kəsəyin bir parçasıyam. İlkin olaraq doğulduğum elə-obaya minnətdaram. Mən gəncliyimdə çoxlu ustad aşıqlar görmüşəm. Aşıq Əkbər Cəfərovu, Mikayıl Azaflını, İmran Həsənovu, Aşıq Kamandar Əfəndiyevi, Hüseyn Saraclını, Aşıq Əmrah Gülməmmədovu, Aşıq Şakiri. Bu ustadlarla həmsöhbət olmuşam. Onlardan çox şeylər öyrənmişəm. Allah rəhmət eləsin şəmkirli Aşıq Murad Niyazlıya. Onun dilindən Yəhya bəy Dilqəmi yazıya aldum, kitab kimi buraxdırdım. Bakı Dövlət Universitetində təhsil almışam. Tələbəlik illərində isə mənim yetişməyimdə müəllimlərim böyük rol oynayıb, istiqamət göstəriblər. Tək folklor sahəsində deyil, ümumiyyətlə filologiya sahəsində Mir Cəlal müəllimin, Bəxtiyar Vahabzadənin, Vaqif Vəliyevin, Tofiq Hacıyevin daha bir çox müəllimlərimin böyük təsiri olub. Onlara da minnətdaram. Hətta orta məktəbdə bir müəllimim varıydı, Məmməd müəllim. O, müəllimim indi də yaşayır, Allah ona ömür versin. İnanırsınız onun da böyük təsiri olub. Mən heç vaxt mənim üzərimdə əməyi olanları unutmaram. Sonrakı illərdə Elmlər Akademiyasına bağlı olmuşam. Elmlər Akademiyasındakı fəaliyyətimin başlanğıcı Şah İsmayıl Xətayiylə bağlı olub. Xətaini tədqiq etmişəm. Elmi rəhbərim də, Allah rəhmət eləsin Azadə Rüstəmova olub. Azadə Rüstəmovanın üzərimdə xidmətləri də böyükdü. Elm adamı kimi yetişməyimdə əsl məktəb olub. Elmlər Akademiyasında daha sonralar Məhəmmədhüseyn Təhmasib, Mirəli Seyidov, ümumiyyətlə folklorla maraqlananlardan çox bəhrələnmişəm. Bu gün də Qəzənfər Paşayevlə, Bəhlul Abdullayla, Elməddin Əlibəyzadə kimi tanınmış folklorşünaslarla bir yerdə çalışıram. Bunlarla da işləmək mənimçün çox xoşdur. Bu gün şifahi ədəbiyyat sahəsində, çoxlu gənc kadrlar yetişir. Sazın, sözün, folklor qaynaqlarının gələcəkdə araşdırılması üçün layiqli namizədlərdir.  

  -Məhərrəm müəllim, söhbətimizin əvvəlində söylədim ki, sizin tədqiqatlarınız o qədər genişdir ki, bununla Türk dünyası bəhrələnə bilər. Növbəti sualım da Güney aşıq mühiti ilə bağlıdı. Geniş şəkildə Güney aşıq mühitini arışdırmısınız, bu barədə.  

  -Bizim mədəniyyətin açarı sazdır. Necə ki, biz sazla bağlı öz mədəniyyətimizi axıracan təbliğ eləmirik, sazı geniş şəkildə ortaya çıxarıb dünyaya tanıtmırıqsa biz mədəniyyətimizin gerçək mənzərəsini ortaya qoya bilməyəcəyik. Bütün hallarda, mədəniyyətimizin, etnoqrafiyamızın, varlığımızın mənzərəsi yarımçıqdır. Ona görə ki, sazsızdır. Saz bu gün özünün lazımı yerini ala bilmir. Burda bizim bir çox günahlarımız var. yəni ötən 70 ildə sazın konservatoriyada tədris olmaması, sazın professional bir musiqi aləti kimi təqdim olunması, bütövlükdə xalqı təmsil eləməsi imkanının verilməməsi böyük problemlər yaradıb. Üzü Dədə Qorquddan bu yana bizim mədəniyyət sahəsində, ümumiyyətlə, tarixi mədəni miqyasda nə qədər uğurlarımız varsa sazın adına bağlıdır. Dədə Qorqud, Koroğlu, eləcə də digər dastan və eposlarımızda baş obraz sazdı. Saz bütövlükdə ədəbiyyatımızın yükünü çiyinlərində daşıyıb gətirib. Bu gün bizim ədəbiyyatımız heca vəzninə əsaslanan, əsasən də qoşma üslubunda olan bir ədəbiyyatdı. Səməd Vurğun da, Hüseyn Arif də, Bəxtiyar Vahabzadə də, Məmməd Araz da bu üslubda yazıb. Bu üslubu bizə saz gətirib. Qurbaninin «Bənövşə» şeri bugünkü ədəbiyyatımızın bazasıdır. «Bənövşə» şeri hansısa qəzəl şairinin qəzəli deyil, Qurbanini də saz yaşadır. Bu baxımdan da biz sazın dəyərini bilməliyik. Saz, aşıqlıq, bütövlükdə bizim mədəniyyətimizin qoruyucularıdı. Tarixi-mədəni gerçəklik də bu mənzərənin içərisindədi. Təbrizdə Şah İsmayıl Xətai var, Səfəvilər dövlətinin başında durub. Əlində saz olub, çevrəsində aşıqlar olub, ordusunda da aşıqlar başda olub. Dövləti təkcə ordu qorumurdu, həm də aşıq qoruyurdu, saz qoruyurdu. Saz, ordunun dilini, mədəniyyətini, mənəviyyatını qoruyurdu. Bu baxımdan bizim tarixi mədəniyyətimizin, hətta bu günkü mədəniyyətimizin ana beşiyi, mərkəzi Təbrizdir. Təbrizin çevrəsindəki bölgələrdi. Bu gün sazı araşdırırıqsa Təbriz mərkəzdə durmalıdır. Təbriz gerçəkliyiylə hesablaşmalıyıq. Bu gün Təbrizdə 500 dən çox aşıq var. Şimali Qafqazda, Arazın bu tayında isə Borçalı da daxil olmaqla, aşıqların ümumi sayı 150-180 arasındadır. Amma tək Təbrizdə aşıqların sayı 500-dür. Bütün Güney mühitində isə aşıqların sayı iki mindən çoxdur. Güneydə elə kənd var ki, o kənddə 30 aşıq var. bir sözlə Güneydə mədəniyyəti təmsil edən nümayəndələr çoxdu. Bu baxımdan tarixi mənzərə də bu şəkildədir. Haqq aşıqlarının hamısı da Güneydən çıxıb. Qurbani də, Xəstə Qasım da, Abbas Tufarqanlı da. Bütün bizim dastanlarımızın hamısında təkan nöqtəsi Təbriz-Qaradağdı. Azərbaycan aşıq sənəti anlayışının gerçək tarixi coğrafi mənzərəsini ortaya gətirmək üçün o taya geniş diqqət yetirməliyik. Savalan, unutmaq olmaz ki, bizim coğrafi anlamda da, etnik yerləşmə anlamında da böyük hissəmiz Arazın o tayındadır. Yəni otuz milyon o üzdədir, səkkiz milyon bu üzdə. Bu yanda 86,6 kv.km torpaq varsa, o yanda beş bu boyda Azərbaycan türklərinə mənsub olan torpaq var. Aşıqlığın da miqyası Güneydə o dərəcədə çox fərqli və genişdi. Bizdə 19-20-ci yüzillikdə aşıqlıqda müəyyən çiçəklənmə dövrü olub, xüsusən də Göyçə, Gəncəbasar, Borçalıda, müəyyən qədər də Şirvanda. Onlar əvvəlki dönəmdə bütün tarix ərzində aşığın çiçəklənmə dövrü Təbriz-Qaradağ, Urmiya, Savə və Xorasandı. Bunlar tarixi gerçəkliklərdir .Mənim Güneyə yönəlməmin başlıca səbəbləri bu oldu ki, biz ancaq Şimali Azərbaycandakı azərbaycanlıların, yəni keçmiş SSR azərbaycanlılarının məskun olduğu torpaqlarda aşıqlığı öyrənməklə aşıqlığın tarixi mənzərəsini ortaya gətirə bilmərik. 1993-cü ildə sərhədlər açılandan sonra Güneyə yönəldim, 2005-ci ilə qədər hər il gedib ordan mənbələr gətirmişəm. Bütün bölgələri gəzmişəm, böyük aşıqlarla görüşmüşəm. Aşıq Əli varıydı orda, «Dədə Qorqud» deyirdilər ona, yüzdən artıq yaşı varıydı. Çox bilikli aşıq idi. Aşıq Əlidən Güney mühitiylə ilgili çox dəyərli məlumatlar almışam. Aşıq Əli bir dəfə mənə dedi ki, baş divani haqq divanisidir. Haqq divanında aşıq Allahın qarşısında durub hesabat verir. Ona müraciət eləyir, aşıqlıq irki alır. Çünki aşıqlıq Allahın, Tanrının himayəsindədir. Aşıq tanrı himayəçisindən icazə almamış məclis başlaya bilməz. Ona görə aşıq divaniyə bu müraciətlə başlayır: «ya İlahi, ya mövlam, ya şahimərdanım, səndən mədət». Bu gün Güneydə Aşıq Dehqan var. Aşıq İsgəndəri də dərin aşıqdır.Təbriz-Güney aşıqlarına baxdıqda burda çox dərin aşıqların, dərin sənətin olduğunu görürük. Bu gün Təbrizə getsəniz, orda onlarla aşıq çayçıları görərsiniz. Yəni aşıqlar, ustad sənətkarlar bu çayçılara yığılır. Bir-birlərini sorğu-suala çəkirlər, sənətlə bağlı maraqlı söhbətlər edirlər. Bu sənətin inkişafı üçün bir folklor zəminidir. Xalq ənənəsinin qorunmasıdır. Təəssüf ki, bizdə bu yoxdur. Bizim aşıqlar toydan-toya bir-birlərini görür. Bu baxımdan Güney Aşıqlığı çox dərya bir zəmindi. Mən o dəryanın sadəcə qırağına gedib, bir görüntüsünü yaratdım. Mən ilk dəfə olaraq 1990-cı ilin əvvəllərində məqalələr çap etdirəndə, daha sonra isə aşıq sənətiylə bağlı kitablarımda Güney mühitləri bölməsini ayırıb bu mühitləri konkretləşdirib yazdığım zamanı ilk addımı atdım. Kitabımın daha sonrakı nəşrində də qeyd etmişəm ki, mən Güneydəki dəryadan bir damla götürmüşəm. Ora çox zəngindir. Güney aşıq mühiti bir-bir ayrıca tədqiq olunmalıdır. Biz ordakı mədəniyyətimizi öyrənməliyik. Təəssüf ki, bu sahədə hələlik çox az işlər gedir. Türkiyəli Əli Kafkasiylının çox gözəl bir tədqiqatı son illər ortaya gəldi. Daha sonra İlqar İmamverdiyevin hazırladığı Güneylə bağlı işləri, Güneydən isə, urmiyalı Camal Ayrımlı və Hüseyn Feyzullahidi müəyyən tədqiqatlar hazırlayıblar. Mən hamısına minnətdaram ki, belə gözəl işlər görüblər. Bu tədqiqatçılar da sağ olsunlar. Bütün tədqiqatlarında bu işə ilk olaraq mənim başladığımı qeyd ediblər. Bu yaxınlarda mənim dostum Çingiz Mehdipur Təbrizdə qızıyla birlikdə kitabımı həm fars dilinə tərcümə ediblər, həm də bu materiallar əsasında yeni bir notlu Təbriz aşıqlarının repertuarındakı saz havalarının yazılışına başlayıblar. Çingiz Mehdipur həm özü gözəl ifaçıdır, həm də aşıq sənətinin tədqiqatçısıdır.  

  -Məhərrəm müəllim 1926-cı ildə Bakıda türkoloji qurultay keçirilmişdi. Bu qurultayın baş tutması və Bakıda keçirilməsi böyük bir tarixi hadisəydi. Ancaq qurultaydan sonra demək olar ki, Azərbaycanın ən lazımlı elm, sənət, mədəniyyət adamları represiya olundu. Mənim zənnimcə bu qurultayın təşkili bir növ kəşfiyyat xarakteri daşıyırdı. Hətta represiyalar 50-ci ilə qədər davam etdi. Siz bu barədə nə düşünürsünüz?  

  -Əvvəla Savalan bəy, sualınız çox maraqlı və məzmunludur. İnanın bu sualınız məni təcübləndirdi. Gənc olmanıza baxmayaraq, çox maraqlı sualdır. Əlbəttə sualınızda həqiqət var. 1920-ci illərdə Sovet dönəmində müəyyən demokratik ab-hava olub. Elm-ədəbiyyat, mədəniyyət baxımından. Yəni xalqa bağlı olan elm, mədəniyyət, sənət sahələrini öyrənmək, tədqiq etmək kimi bir mövqe olub. Çünki Sovet hökuməti özünü, xalq hökuməti, zəhmətkeş, fəhlə, kəndli hökuməti adlandırdığı üçün saraya bağlı olmayan, ( məsələn qəzəl, əruz, muğam bunlar saraya bağlıydı) mədəniyyət hissəsinə böyük önəm verirdilər. Bu xalqın etnoqrafiyasıydı, folkloru, musiqi mədəniyyətiydi. O baxımdan da görürsünüz ki, o illərdə kütləvi şəkildə folklora yönəmlənmə var idi. Təkcə tədqiqatçılar deyildi. Şairlə də 20-30-cu illərdə folklor mövzularını şerə gətirirdilər. Əfsanədən poema və hekayələr yazırdılar. Mahiyyət etibarilə bu sinfi ideoloji bir məsələ idi. Bir müddət sonra baxıb görülər ki, təkcə Azərbaycanda deyil, bütün respublikalarda, rus olmayan respublikalarda milli oyanışlar hadisəyə çevrilməkdədi. Burdakı ziyalılar, bu istiqaməti tutmaqla təkcə xalqı, xalqın mənəviyyatını deyil, xalqın köklərini, tarixini araşdırmaqla xalqa özünü tanıma imkanı verir. O xalqa milli şüur, küli kimlik bəxş edir. Tarixi yaddaşı aşılayır. Bizim isə tarixi yaddaşın bərpası, soy-kökə qayıdışımız imperiyanın işlərinə mane ola bilirdi. Bir müddət sonra gördülər ki, bu qayıdış, dirçəliş milli oyanış və müstəqillik mücadiləsinə çevrilə bilər. Burdakı böyük alimlər də bu işlərin başında dura bilər. O səbəbdən də ehtiyatlanaraq ziyalıları bir müstəmləkə halında saxlamaq təşəbbüsündə oldular.. Üst təbəqə olan ziyalılar, o ziyalılar ki, türkçülüyü, milli tarixi kimlik məsələlərini dərindən bilirdilər. Onları aradan götürmək ehtiyacı yarandı. İmperiya baxımdan onu da bu şəkildə həyata keçirdilər. Bir yoxlama testləri təşkil etdilər ki, görək bu işlərin başında kimlər durur və bu tədbirlərə kimlər gəlir. Bakı qurultayında çoxlu rus türkoloqları da iştirak edirdi. Onlar rus olduqları üçün imperiyanın qəzəbinə tuş gəlmədilər. Əmin Abidin, Salman Mümtazın, Bəkir Çobanzadənin, Ömər Nemanzadənin, Firidun Köçərlinin taleləri isə ağır oldu. Burda maraqlı bir fakt da var. Rus türkoloqları türkçiliyi araşdırsalar da, imperiyanın əlehinə getmirdilər. Ancaq bizim ziyalılar türkçülüyü araşdırmaqla yanaşı milli kimliyi oyadırdılar. Bu baxımdan da ağır nəticələrlə qarşılaşdılar. Bu kəşfiyyat xarakterli tədbirlər təkcə Azərbaycanda yox, Gürcüstanda da, hətta Ermənistanda da həyata keçirilirdi. Hər xalqın belə yüksək nümayəndələrini aradan götürmək üçün. Dəhşətlisi burasındadır ki, Moldovadan, Ukraynadan. Gürcüstandan, Ermənistandan beş-on adamı represiya edəndə, bizdən əlli beş adamı represiya edirdilər. Bu da təbiidir ki, türk olmağımızla bağlıydı. Türk dünyasında represiyalar kütləvi şəkildə getməyə başladı. Qurultayda çıxış zamanı, milli mücadilələri, tarixi məsələləri qaldırdıqları üçün, sözün əsil mənasında onlar qaralandılar, bu dövrdə bizim ziyalıların tarixi kitabları, məqalələri çap olunurdu. Dədə Qorqudla bağlı tədqiqatlar işıq üzü görməyə başlayırdı. Bu yazılar get-gedə dövlətə sərf etmirdi, sonda represiyalar dururdu. Sovet dövləti müəyyən ölçülərdə folklora yer verirdi. Bayatıları toplamaq olardı, lakin o, bayatılardakı türkçülük ideyaları, islam dəyərlərini çap etmək, təbliğ eləmək olmazdı. Amma aşiqanə duyğu, mərdlik, halallıq, düzlük ifadə eləyən bayatıları toplamağa icazə verilirdi. Dastanların nəşrinə də normalar daxilində icazələr verilirdi. Bu sadalananları kim yazırdısa, o adamlara heç kim heç nə etmirdi. Ancaq o sərhədləri aşan ziyalılara güc göstərirdilər. Həmin gördüyümüz, oxuyub öyrəndiyimiz cəzaların səbəbləri bunlar idi.  

  -Məhərrəm müəllim, biz qloballaşma dövrünü yaşayırıq. Daha dəqiq desək, qloballaşmaya doğru gedirik. Məhərrəm Qasımlıdan soruşmaq istəyirəm bu qloballaşma bizə nəyi verə bilər və yaxud bizdən nə ala bilər. Milli dəyərlərimizi və ya mədəniyyətimizi axsada bilərmi?. 

  -Sualınız aydındır. Bu proses bu şəkildədir. İnteqrasiya və qloballaşma 1-ci mərhələ inteqrasiyadı. Yəni üstün mədəniyyətlər digər mədəniyyətlərə doğru gedirlər. Onlar özlərini təbliğ eləyir. Zəif mədəniyyətlər isə bunu bacarmır və inteqrasiya proseslərində uduzur. Üstün mədəniyyətlər bu proseslər zamanı bütün dünya miqyasında dünyanı öz təsiri altına alır. Bu isə zəif mədəniyyətləri vurub sıradan çıxardır. Bu zaman qarşıda iki məsələ durur. Birincisi inteqrasiya proseslərində çox diqqətli, həssas olmaq lazımdır. Dünyaya çıxışların vəziyyətini bilmək və axtarmaq lazımdır. Azərbaycan elmini, mədəniyyətini, tarixini, folklorunu, rus, ingilis, eləcə də bir çox dünya dilləri vasitəsiylə dünyaya tanıtmaq. Bu işlər görülərsə, avropa, şərq, qərb bizim mədəniyyəti tanıyır və tanıyacaq. Bu baxımdan Sovet dönəmində inteqrasiya proseslərinin özü də zəif idi. Sovet hökumətinin özü qloballaşmanı bizə gəlməyə qoymurdu. Daha çox bizləri «ruslaşdırmağa» çalışırdı. İndi isə biz dünyaya, dünya bizə açılıb. Bu baxımdan ehtiyatlı olmaq lazımdır. Dünyada bir çox texnoloji dəyərlər var. insana, bəşəriyyətə, yaşayışa fayda verən şeylər var. bunlar şübhəsiz qəbul olunmalıdır. Məsələn; cib telefonu, kompüter, müasir maşınlar, avadanlıqlar və s. bunlardan imtina etmək də olmur. İstər-istəməz qəbul etmək lazımdır. Əgər bacarırsansa dünyaya özündən nəsə təqdim et. Misal üçün, Koreya, Çin, Yaponiya bu gün həm öz texnikasını, həm də mədəniyyətini, mətbəxini dünyaya təqdim edir və edə bilir. Bu gün kompüter sistemi, internet, radio televiziyalar çox təhlükəlidir. Soruşa bilərsiniz niyə? Ona görə ki, bunların vasitəsiylə digər mədəniyyətləri bizə aşılayırlar. Bu gün televiziyalarımızda nə qədər Avropa, Braziliya serialları nümayiş etdirilir. Bu serialların təsiri çox vaxt bəzi ailələrdə özünü göstərir. seriallarda tez-tez evlənib boşanma artıq bu gün bizim gündəlik həyatımızda adi bir şeyə çevrilib. Bilirsiniz bu seriallar yabançı musiqilər ona görə tətbiq olunur ki, bizi milli kimliyimizdən uzaqlaşdırsınlar. Kim bir az zəifdirsə bu dediklərimə uduzacaq. Əcnəbi musiqilər bizə lap çox təsir göstərib. Bu gün toylarımızda saza 10-15 dəqiqə yer verilir, ancaq əcnəbi musiqilərə daha çox. Bu əcnəbi musiqilərin televiziya və radiolarda daha çox şahidi ola bilərsiniz. Bu işdə çox ehtiyatlı olmaq lazımdır. Gürcülərə fikir verin. Nə qədər Avropa meyilli olsalar da, özlərinin loru gürcü xorunu qoruyurlar.. yəni Gürcü mədəniyyətini, etnoqrafiyasını yaşadırlar. Bizim mədəniyyətə sahib çıxan ermənilər də belədir. Biz də çox diqqətli, həssas olmalıyıq. Biz elə etməliyik ki, heç kim bizim mədəniyyəti üstələməsin, sahib çıxmasın. Türk mədəniyyəti ən güclü mədəniyyətdir. Biz tarix boyu üstün mədəniyyət olub, çevrəmizdəki mədəniyyətləri təsir altına almışıq. Gürcülərin, ermənilərin, slavyanların, ukraynalıların hətta avropalıların musiqilərində bizim çalarlar çoxdu. Qopuz dünyanın haralarına gedib. Ukraynalılar bizim qopuza qobuzar deyir. Bu bizim mədəniyyətin yüksəkliyidi. Tambur aləti isə bu gün ruslarda dombura adlanır. Sadəcə olaraq bu yüksək mədəniyyətə sahib çıxmaq, yiyə durmaq lazımdır. Muğama, saza, Azərbaycan xalq musiqisinə, milli rəqslərə laqeyd olmamalıyıq. Bu hər birimizin milli sahiblik işidi. Biz deyirik ki, balaban musiqi aləti bizimdir. Bu danılmaz faktdır, amma balabana İrəvanda ermənilər heykəl qoyub. Buna isə təəccüblənmək lazım deyil. Əcaba, biz nə vaxt balabana sahib durduq ki... Bu gün, sabah saza da elə heykəl qoyacaqlar. Çünki erməni görür ki, biz sazı yalnız qonaq gələnə göstəririk. Bir də ara-sıra toylarda. Bu halda isə bizim boşluğumuzdan istifadə edən erməni sazı özününküləşdirir. Biz saza nə qədər yaxın durmayacayıqsa, bir o qədər sazı da erməni milləti musiqi aləti kimi dünyaya təqdim edəcək. Bu gün gənclərimiz sazı dinləmir. Ancaq erməni gənci əskidən balaban dinləyir. Sabah da sazı dinləyəcək. Saz da bizim həyatımızda, daim olmalıdır. Saz bizə yurd, vətən eşqi aşılayır. Biz niyə sazdan qaçmalıyıq. Vətən eşqi, yurd eşqi aşılamayan yabançı musiqiləri dinləyirik. Biz sazı küncə qoymaqla çox şeyimizi itirəcəyik. Biz qloballaşmadan və inteqrasiyadan müəyyən qədər faydalanmalıyıq, amma onun zərərlərindən də qaça bilməliyik. Bu gün dünyanın bütün ölkələrində hər kəs özünü qoruyur. Kim özünü qoruya bilmirsə demək qloballaşmanın, inteqrasiyanın təsirinə düşüb.  

  -Məhərrəm müəllim, folklora doğru gedirik, yoxsa folklor bizə gəlir  

  -Bu dediyiniz hər ikisi bu gün bizim həyatımızda olsaydı daha da yaxşı olardı. Bizim folklora doğru getməyimiz nə qədər ləngdirsə, folklorun da bizə gəlməsi bir o qədər ləngdir. Biz bunun ikisini də lazımı tempə salmalıyıq. Bu baxımdan biz özümüz folklora doğru getməliyik. Folklor nədi, folklor xalqın özüdü. Xalq folkloruyla özünə doğru gedir. Azərbaycan xalqı bir türk qovmu olaraq çox qüdrətlidir. Yetər ki, özünü tanıya. Bilirsiniz bu nəyə bənzəyir. Əgər bir tankın yaxşı tankçısı və benzini varsa bu tanka heç bir zaval yoxdur. Qarşısına gələni dağıtmaq gücünə malikdir. Folklor da, xalq da belədir. Xalq folklorunu bilirsə, o xalqı heç kim ələ ala bilməz. -Siz folklor və etnoqrafiya jurnalının baş redaktorusunuz. Azərbaycanda yeganə nəşrdir ki, bu jurnal vasitəsiylə folklor və etnoqrafiyamızı yaşadır və təbliğ edirsiniz. Bildiyimə görə jurnalın da beş yaşı tamam olur. Bu jurnalın yaranmasıyla bağlı fikirlərinizi bilmək istədik.  

  -Əvvəla təşəkkür edirəm, diqqətinizə görə çox sağ olun. Bu il mən əlli yaşımı qeyd edirəm, jurnalın da beş yaşını. Bu jurnal bir növ mənim həm babam, həm də balamdı. Ona görə babamdır ki, bu bir azman ruhunun, Dədə Qorqud ruhunun təmsilçisidir. Jurnalın üz qabığında da ilahi aləmdən nur içində, əlində qopuz Dədə Qorqud gəlir. Bu mənada jurnal mənim babamdı. Ona görə də balamdır ki, jurnalın qurucusu mən özüməm. Beş il bundan qabaq bu jurnalı yaratdıq. O vaxtlar folklor haqqında Milli Məclisin qanunu çıxmışdı. Ümummilli liderimiz H. Əliyev də bu qanunu az sonra təsdiq elədi. Folklor haqqında qanunda həm də bu tipli fəaliyyətlər lazım bilinirdi. Biz də Ədliyyə Nazirliyindən qeydiyyatdan keçdik və jurnalın nəşrinə başladıq. Qeyd edim ki, jurnal beynəlxalq elmi jurnaldır. İlk gündən bu günədək jurnalın yaradıcı heyətinin hamısı fədakarlıqla çalışır. Bu jurnalı isə ancaq abunəçilərin, bir də öz şəxsi hesabımıza çap etdiririk. Amerikadan, Almaniyadan, Türkiyədən, Kiprdən, Güneydən və bir çox başqa ölkələrdən oxucularımız var, çoxları da azərbaycanlılardır. Jurnalda həmçinin ingiliscə yazılar da dərc olunur. Buna görə oxucularımız maraq göstərir.  

  -Məhərrəm müəllim gərgin iş rejimimiz var. Universitetlərdə dərs deyirsiniz, Akademiyadakı fəaliyyətiniz, daha maraqlıdı. Məhərrəm Qasımlı necə istirahət edir?  

  -Savalan bəy, doğru qeyd etdiniz. İşlərim çoxdur. Ədəbiyyat İnstitutunda çalışıram, folklor şöbəsinin müdiriyəm. Türkiyədə nəşr olunan «Milli folklor» beynəlxalq toplusunun redaktor heyətinin üzvüyəm. Universitetlərdə dərs deyirəm. İncəsənət Universitetində aşıq sənəti qrupunun nəzəri dərslərini keçirəm. Konservatoriyada yenə aşıq ixtisası üzrə dərs deyirəm. Bu mənada həm təhsil, həm tədqiqat, həm ictimai elmi təşkilatı fəaliyyət çox sahəli, çox yönlüdür. Demək olar ki, istirahətə vaxt tapa bilmirəm. Ancaq bunu özümə bir həyat tərzi hesab edirəm. 1992-ci ildə Ədəbiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini təyin olunandan sonra on il məzuniyyətə çıxmamışam. On il gecə-gündüz çalışmışam. Çünki o vaxt «Azərbaycan ədəbiyyat tarixinin» çox cildiliyini hazırlayırdıq. Bu sahədə işləri mən görürdüm deyə istirahətə vaxt olmurdu. 1994-cü ildə ədəbiyyat tarixinin I-ci cildi ilk variantda nəşr olundu. Müəyyən proseslərdən sonra ləngidi, ancaq 2000-ci illərin əvvəllərində II cild çıxdı. İndilərdə də III cild nəşr olunmalıdı. Bu cildlərin hazırlanmasında xüsusən də I cildin çapında illərlə gərgin işlədim. O illərin yorğunu səhhətimə də müəyyən təsir edib. Ancaq indi artıq bir o qədər gərgin işləmirəm. Demək olar ki, beş-on gün istirahət edirəm. Elə vaxt olur ki, istirahətdə olanda hər hansı bir iş çıxır, yenidən iş başına qayıdıram. Keçən il mən Qaraçay respublikasında dincəldiyim zaman orda birdən qaraçaylıların folklor və etnoqrafiyalarıyla maraqlanmağa başladım. Kənd-kənd düşüb qaraçaylılarla bağlı materialları topladım. İstirahətimin bir hissəsi yenə elmi fəaliyətə döndü. Tovuza və yaxud digər rayonlara gedəndə, mütləq orda folklor təbiətli adamlarla görüşürəm. Əslində mənim istirahətim elə bunlardı. On günlərlə durmadan Aşıq Ədalət Nəsibovu, Xanlar Məhərrəmovu, Əkbər Cəfərovu dinləyirəmsə dincəlirəm. Belə deyim ki, məni yorub əldən salan da aşıqdı, gözəl istirahət bəxş edən də. Bu mənə çox xoşdur. Çünki mən özümü sazdan sözdən ayrı hesab etmirəm.  

  -Məhərrəm müəllim qarşıda hansı yenilikləriniz var?  

  -Biz bu il Novruz ensiklrpediyasını hazırlamışıq. Bu günlərdə işıq üzü görəcək. Bu ensiklopediyanın baş elmi redaktoru mənəm. Daha böyük bir işi düşünürəm, həyata keçirim, ayrıca ozan-aşıq ensiklopediyası yaratmaq. Hava-havacatıyla nümayəndələriylə birgə. Böyük bir layihədir. Bu işi hazırlayıram. Bu işi bizdən, Dədə Qorqudun, Abbas Tufarqanlının, Qurbaninin, Aşıq Ələsgərin ruhu istəyir. Mədəniyyətimizlə bağlı bu işi ortaya qoymağa çalışacam. Fikirləşmişəm ki, rus, ingilis dillərinə də tərcümə olunsun. Bu ağır işə bir neçə il vaxt sərf edəcəm. Qarşımda ən böyük iş budur. Bir də bildiyimiz kimi bədii yaradıcılıqla da məşğulam. Sözün düzü, gəncliyimdə şer yazmışam. 2004-cü ildə balaca bir şer kitabım da çıxdı. «Sənə sözüm var» adlı. Son vaxtlar poetik yaradıcılıqla da bağlı məhsuldar fəaliyyətdəyəm. Çünki ürəyimdə çoxlu duyğular var ki, ancaq poetik şəkildə ifadə edə bilərəm. Bundan sonraki dönəmdə poetik yaradıcılığa meyilimin artmasının da şahidi ola bilərsiniz.  

  -Əkrəm Əylisli söyləyir ki, ən gözəl fkirləri, duyğuları poetik şəkildə ifadə etmək olar. Məhərrəm müəllim, sonda sizə poetik fikirlərinizi ifadə etmək və yaradıcılığınızda bol-bol uğurlar diləyirəm. Vaxt ayırıb həmsöhbət olduğumuza görə minnətdaram.  

  -Savalan bəy, siz də çox sağolun ki, belə maraqlı suallar tərtib etdiniz. Mən də öz növbəmdə sizə bir gənc olaraq uğurlar diləyirəm.  

Şərh

(CNN)The next possible US secretary of defense went by the military call sign "Chaos." Revered by his troops as a "warrior monk" with a knack for hard-edged quips, retired Marine Gen. James Mattis led troops in Afghanistan in 2001, won laurels for leadership in one of the bloodiest battles of the Iraq War and most recently headed US Central Command, perhaps the military's most complicated and challenging post. Now, Mattis faces an entirely different kind of fight. As President-elect Donald Trump prepares to formally nominate the former four-star to head the Pentagon, some Democrats are signaling his confirmation might not be entirely easy. Some observers question whether Mattis' battlefield experience prepares him for the very different task of running an enormous bureaucracy, while senior lawmakers worry about what the 66-year-old's nomination means for maintaining civilian control of the military. Republicans issued glowing testimonials to Mattis and his career. California Rep. Devin Nunes, who heads the House Permanent Select Committee on Intelligence, said he could think of "no better candidate to lead America's military in our long fight against jihadism and countering other pressing threats." Noting that Mattis hasn't been out of uniform long enough to lead the Pentagon without a congressional waiver, California Democratic Rep. Adam Schiff said that while he "would make an excellent Secretary of Defense, we must also bear in mind the precedent we would be setting and the impact it would have on the principle of civilian leadership of our nation's military." Donald Trump speaks with Taiwan's President Kirsten Gillibrand, the ranking Democrat on the Senate Armed Services Committee subcommittee on personnel, was more definitive. "Civilian control of our military is a fundamental principle of American democracy," Gillibrand said in a statement Thursday, "and I will not vote for an exception to this rule." Just one senator can demand that the waiver for Mattis meet a 60-vote threshold, meaning he would need to get the support of all Republicans and eight Democrats to move toward confirmation next year. If he's approved, Mattis would be the highest-ranking former officer to serve as defense secretary. The Washington State native and history major led troops through the conflicts in the Persian Gulf, Afghanistan and Iraq. From 2010 to 2013, he led Central Command, which oversees the Middle East and Southeast Asia, until the Obama administration let him go over disagreements on Iran. The White House was pushing for a nuclear deal with Tehran in 2013, the same year Mattis was telling the Aspen Security Forum that his top concern as Centcom commander was "Iran, Iran, Iran." Obama to sign Iran sanctions bill Mattis has since been critical of the deal and of the Obama administration's refusal to engage more aggressively in the Middle East, saying it has fueled extremism in the region. In 2015, he told a congressional panel that the US needed to come out of its "reactive crouch" in the Middle East and defend its values. Indeed, Mattis has not been known to mince words. He's affectionately known as "Mad Dog" by troops who trade his quips like prized baseball cards. On the news of his nomination, many of those sayings instantly became memes on Twitter. Among them: "a good soldier follows orders, but a true warrior wears his enemy's skin like a poncho," and "be polite, be professional, but have a plan to kill everybody you meet." Human Rights Watch called on Congress to fully examine his views on a number of issues. "Media accounts suggest that Gen. Mattis doesn't agree with President-elect Trump's more outrageous campaign proposals, such as bringing back waterboarding, targeting terrorist suspects' family members, or tampering with anti-torture laws," said Washington director Sarah Margon. She urged that during the confirmation process "senators make sure Mattis unreservedly repudiates these proposals, acknowledges that they are illegal, and confirms that they are not up for future consideration." Mattis is one of a slew of generals Trump has been considering for other Cabinet-level jobs, including Gen. David Petraeus for the State Department, Gen. John Kelly to head Homeland Security and Adm. Mike Rogers as the director of national intelligence. Erin Simpson, a national security consultant and senior editor at WarontheRocks.com, said the incoming administration may be trying to capitalize on public respect for the military by considering so many generals. But "where there are really weak civilian institutions and an inexperienced president, it just doesn't sit right by me," said Simpson. The silver lining, she adds, is that many military and security professionals wary of Trump may be convinced to serve under Mattis. "It provides some top-cover for other qualified folks to come in who might not have otherwise," Simpson said. "There are a lot of jobs to fill at the Pentagon, this could bring in some talent and that's a net gain." China's foreign ministry says it has lodged a complaint with the US after President-elect Donald Trump spoke to Taiwan's leader in a phone call. China sees Taiwan as a breakaway province. US policy set in 1979 cut formal relations with Taiwan. Mr Trump's transition team said he and Tsai Ing-wen noted "close economic, political, and security ties". The US is Taiwan's most important ally and provides Taiwan with sufficient weaponry to defend itself. China said it had lodged a "solemn representation" with Washington. According to the state news agency Xinhua, China urged the US "to cautiously, properly handle Taiwan issue to avoid unnecessary disturbance to Sino-US relations". Foreign Minister Wang Yi dismissed the call as a "petty trick" by Taiwan, Chinese state media said. What happened? Mr Trump tweeted on Friday that Ms Tsai had called him to congratulate him on winning the US election. His team said that the US president-elect had also congratulated Ms Tsai on becoming the president of Taiwan last January. No US president or president-elect has spoken directly to a Taiwanese leader for decades. Following media reports pointing out the risks of angering China, Mr Trump tweeted: "Interesting how the US sells Taiwan billions of dollars of military equipment but I should not accept a congratulatory call." The White House has said Mr Trump's conversation does not signal any change in US policy. US media reported that the White House learned of the call only after it had happened. Mr Trump's spokeswoman said he was "well aware" of US policy towards Taiwan. Read more: What's behind the China-Taiwan divide? What is the problem? This file photo taken on November 10, 2016 shows a man buying a newspaper featuring a photo of US President-elect Donald TrumpImage copyrightAFP/GETTY IMAGES Image caption China is closely watching Mr Trump's transition to president The split between China and Taiwan goes back to 1949, when the Republic of China (ROC) Kuomintang (KMT) government fled the mainland to Taiwan after being defeated by the communists under Mao Zedong. The KMT held China's seat on the UN Security Council and was, for a while, recognised by many Western nations as the only Chinese government. But in 1971, the UN switched diplomatic recognition to Beijing. Only a handful of countries now recognise Taiwan's government. Washington cut formal diplomatic ties with Taiwan in 1979, expressing its support for Beijing's "one country, two systems" concept, which states that Taiwan is part of China. But despite the cut, the US remains, by far, Taiwan's most important friend, and its only ally. The Taiwan Relations Act promises to supply Taiwan with defensive weapons. It says that any attack by China on Taiwan would be considered of "grave concern" to the US. China has hundreds of missiles pointing towards Taiwan, and has threatened to use force if it formally declares independence. President Tsai, Taiwan's first female leader, led the Democratic Progressive Party (DPP) to a landslide victory in the January 2016 election. The DPP has traditionally leaned towards independence from China. President Tsai's administration does not accept the "One China" policy. Read more: Tsai Ing-wen, Taiwan's shy but steely leader From concern to alarm and anger - Carrie Gracie, BBC China editor, Beijing TaiwanImage copyrightREUTERS Image caption In an image released by her office, Taiwan's President Tsai Ing-wen is seen speaking on the phone to Mr Trump Mr Trump's decision to turn his back on four decades of US protocol on Taiwan and speak directly to a president of Taiwan has stunned policymakers in Beijing. Since his election last month, they have struggled to understand who is advising Donald Trump on Asia and what his China policy will look like. This move will turn concern into alarm and anger. Beijing sees Taiwan as a province. Denying it any of the trappings of an independent state is one of the key priorities of Chinese foreign policy. Read more from Carrie: The Trump phone call that will stun Beijing Mild reaction - Cindy Sui, BBC, Taipei China's reaction is relatively mild. It doesn't want to get off on the wrong foot with Mr Trump. And it sees Mr Trump as an inexperienced politician, so for now it's willing to forgive him and not play this up. It may also be somewhat reassured by statements from the US that its policy on China and Taiwan has not changed. But behind the scenes it's safe to say China is working hard to "educate" the Trump team on not repeating such diplomatic faux pas. This move by Taiwan's President Tsai will further infuriate Beijing and make it distrust her even more and see her as favouring Taiwan's formal independence from China. World-changing ideas summit With our powers of reasoning, rich memories and the ability to imagine what the future might hold, human intelligence is unequalled in the animal kingdom. Our closest relatives, chimpanzees, are adept problem solvers, making their own tools to reach food, for example. They use sophisticated gestures and facial expressions to communicate. Yet, they fall a long way short of our own ability to think and plan for the future. Thomas Suddendorf, a psychologist at the University of Queensland, describes this as the gap – the cognitive gulf that separates us from animals. But it was not always so wide, he says in the video above. Our species once shared the planet with other hominins with intelligence that may have rivaled our own. Their extinction was at least partly due to the actions of our own ancestors, according to many anthropologists. We need to be careful not to make the same mistakes again and widen the gap between the species even further in our pursuit of progress, warns Suddendorf, who spoke to BBC Future at the World-Changing Ideas Summit in Sydney on 15 November. Read more: We’ve got human intelligence all wrong Jason G Goldman’s column Uniquely Human, about the similarities and differences between us and the animal kingdom Join 700,000+ Future fans by liking us on Facebook, or follow us on Twitter, Google+, LinkedIn and Instagram If you liked this story, sign up for the weekly bbc.com features newsletter, called “If You Only Read 6 Things This Week”. A handpicked selection of stories from BBC Future, Earth, Culture, Capital, Travel and Autos, delivered to your inbox every Friday. The minibus crosses the vast plateau on a newly paved road. Cracked fields stretch away towards the Moroccan desert to the south. Yet the barren landscape is no longer quite as desolate as it once was. This year it became home to one of the world’s biggest solar power plants. Welcome to Future Now Your essential guide to a world in flux Change happens quickly these days and it can be hard to keep up. That’s why BBC Future has launched a new section called Future Now to bring you in-depth stories about the people, events and trends that are shaping our world. We will be publishing regular stories from all over the world about technology, energy, economics, society and much more – you can find them here. We hope you will join us as we explore the changes that matter. Hundreds of curved mirrors, each as big as a bus, are ranked in rows covering 1,400,000 sq m (15m sq ft) of desert, an area the size of 200 football fields. The massive complex sits on a sun-blasted site at the foot of the High Atlas mountains, 10km (6 miles) from Ouarzazate – a city nicknamed the door to the desert. With around 330 days of sunshine a year, it’s an ideal location. As well as meeting domestic needs, Morocco hopes one day to export solar energy to Europe. This is a plant that could help define Africa's – and the world’s – energy future. (Credit: Getty Images) Hundreds of curved mirrors, each as big as a bus, are ranked in rows covering 1,400,000 square metres of desert, an area the size of 200 football fields (Credit: Getty Images) Of course, on the day I visit the sky is covered in clouds. “No electricity will be produced today,“ says Rachid Bayed at the Moroccan Agency for Solar Energy (Masen), which is responsible for implementing the flagship project. An occasional off day is not a concern, however. After many years of false starts, solar power is coming of age as countries in the sun finally embrace their most abundant source of clean energy. The Moroccan site is one of several across Africa and similar plants are being built in the Middle East – in Jordan, Dubai and Saudi Arabia. The falling cost of solar power has made it a viable alternative to oil even in the most oil-rich parts of the world. As well as meeting domestic needs, Morocco hopes one day to export solar energy to Europe. Noor 1, the first phase of the Moroccan plant, has already surpassed expectations in terms of the amount of energy it has produced. It is an encouraging result in line with Morocco’s goal to reduce its fossil fuel bill by focusing on renewables while still meeting growing energy needs that are increasing by about 7% per year. Morocco’s stable government and economy has helped it secure funding: the European Union contributed 60% of the cost for the Ouarzazate project, for example. (Credit: Sandrine Ceurstemont) With around 330 days of sunshine a year, the region around Ouarzazate - a city nicknamed the door to the desert - is an ideal location (Credit: Sandrine Ceurstemont) The country plans to generate 14% of its energy from solar by 2020 and by adding other renewable sources like wind and water into the mix, it is aiming to produce 52% of its own energy by 2030. This puts Morocco more or less in line with countries like the UK, which wants to generate 30% of its electricity from renewables by the end of the decade, and the US, where President Obama set a target of 20% by 2030. (Trump has threatened to dump renewables, but his actions may not have a huge impact. Many policies are controlled by individual states and big companies have already started to switch to cleaner and cheaper alternatives.) Due to the lack sun on the day I visit, the hundreds of mirrors stand still and silent. The team keeps a close eye on weather forecasts to predict output for the following day, allowing other sources of energy to take over when it is overcast. The reflectors can be heard as they move together to follow the sun like a giant field of sunflowers But normally the reflectors can be heard as they move together to follow the Sun like a giant field of sunflowers. The mirrors focus the Sun’s energy onto a synthetic oil that flows through a network of pipes. Reaching temperatures up to 350C (662F), the hot oil is used to produce high-pressure water vapour that drives a turbine-powered generator. “It’s the same classic process used with fossil fuels, except that we are using the Sun’s heat as the source,” says Bayed. The plant keeps generating energy after sunset, when electricity demands peak. Some of the day’s energy is stored in reservoirs of superhot molten salts made of sodium and potassium nitrates, which keeps production going for up to three hours. In the next phase of the plant, production will continue for up to eight hours after sunset. (Credit: Sandrine Ceurstemont) Once fully operational, the solar plant will only require about 50 to 100 employees (Credit: Sandrine Ceurstemont) As well as boosting Morocco’s power production, the Ouarzazate project is helping the local economy. Around 2,000 workers were hired during the initial two years of construction, many of them Moroccan. Roads built to provide access to the plant have also connected nearby villages, helping children get to school. Water brought in for the site has been piped beyond the complex, hooking up 33 villages to the water grid. Water brought in for the site has been piped beyond the complex, hooking up 33 villages to the water grid Masen has also helped farmers in the area by teaching them sustainable practices. Heading towards the mountains, I visit the Berber village of Asseghmou, 30 miles (48 kilometres) north of Ouarzazate, where a small farm has now changed the way it raises ewes. Most farmers here rely on their intuition alone but they are being introduced to more reliable techniques -such as simply separating animals in their pens – which are improving yields. Masen also provided 25 farms with sheep for breeding purposes. “I now have better food security,” says Chaoui, who runs a local farm. And his almond tree is thriving thanks to cultivation tips. Even so, some locals have concerns. Abdellatif, who lives in the city of Zagora about 75 miles (120 kilometres) further south, where there are high rates of unemployment, thinks that the plant should focus on creating permanent jobs. He has friends who were hired to work there but they were only on contract for a few months. Once fully operational, the station will only require about 50 to 100 employees so the job boom may end. “The components of the plant are manufactured abroad but it would be better to produce them locally to generate ongoing work for residents,” he says. (Credit: Sandrine Ceurstemont) The solar plant draws a massive amount of water from the local El Mansour Eddahbi dam. Water scarcity has been a problem in the semi-desert region (Credit: Sandrine Ceurstemont) A bigger issue is that the solar plant draws a massive amount of water for cleaning and cooling from the local El Mansour Eddahbi dam. In recent years, water scarcity has been a problem in the semi-desert region and there are water cuts. Agricultural land further south in the Draa valley depends on water from the dam, which is occasionally released into the otherwise-dry river. But Mustapha Sellam, the site manager, claims that the water used by the complex amounts to 0.5% of the dam’s supply, which is negligible compared to its capacity. Still, the plant’s consumption is enough to make a difference to struggling farmers. So the plant is making improvements to reduce the amount of water it uses. Instead of relying on water to clean the mirrors, pressurised air is used. And whereas Noor 1 uses water to cool the steam produced by the generators, so that it can be turned back into water and reused to produce more electricity, a dry cooling system that uses air will be installed. The success of plants in places like Morocco and South Africa will encourage other African countries to turn to solar power These new sections of the plant are currently being built. Noor 2 will be similar to the first phase, but Noor 3 will experiment with a different design. Instead of ranks of mirrors it will capture and store the Sun’s energy with a single large tower, which is thought to be more efficient. Seven thousand flat mirrors surrounding the tower will all track and reflect the sun’s rays towards a receiver at the top, requiring much less space than existing arrangement of mirrors. Molten salts filling the interior of the tower will capture and store heat directly, doing away with the need for hot oil. Similar systems are already used in South Africa, Spain and a few sites in the US, such as California’s Mojave desert and Nevada. But at 86ft (26m) tall, Ouarzazate’s recently erected structure is the highest of its kind in the world. (Credit: Getty Images) Africa’s sunshine could eventually make the continent a supplier of energy to the rest of the world (Credit: Getty Images) Other plants in Morocco are already underway. Next year construction will begin at two sites in the south-west, near Laayoune and Boujdour, with plants near Tata and Midelt to follow. The success of these plants in Morocco – and those in South Africa - may encourage other African countries to turn to solar power. South Africa is already one of the world’s top 10 producers of solar power and Rwanda is home to east Africa’s first solar plant, which opened in 2014. Large plants are being planned for Ghana and Uganda. Africa’s sunshine could eventually make the continent a supplier of energy to the rest of the world. Sellam has high hopes for Noor. “Our main goal is to become energy-independent but if one day we are producing a surplus we could supply other countries too,” he says. Imagine recharging your electric car in Berlin with electricity produced in Morocco. With the clouds set to lift in Ouarzazate, Africa is busy planning for a sunny day. -- Keep up to date with Future Now stories by liking BBC Future on Facebook, or follow us on Twitter, Google+, LinkedIn and Instagram If you liked this story, sign up for the weekly bbc.com features newsletter, called “If You Only Read 6 Things This Week”. A handpicked selection of stories from BBC Future, Earth, Culture, Elisleri.az Evlenirem.az Buket.al Qreact Grails Developer Feedly Today Ivytech Professionals.az